कहिलेकाहीँ जीवनले हामीलाई यस्तो यात्रामा पठाइदिन्छ, जहाँ गन्तव्य मात्र महत्त्वपूर्ण हुँदैन, बाटोमा भेटिने मानिस र उनीहरूका कथाहरू अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। मेरो जीवनको त्यस्तै एउटा अविस्मरणीय अनुभव थियो— काठमाडौँदेखि धनगढी जाने त्यो लामो बस यात्रा।
त्यो दिन बिहान सबेरै काठमाडौँमा चिसो हावा चलिरहेको थियो। बसपार्कमा मानिसहरूको भिड थियो, कसैले सामान बोकेको, कसैले आफन्तलाई बिदाइ गरिरहेको। म पनि हातमा सानो झोला बोकेर धनगढीतर्फ जाने बसमा चढेँ। मनमा अलि उत्साह थियो, अलि थकान पनि। लामो यात्रा थियो— करिब १६–१८ घण्टाको। बस बिस्तारै काठमाडौँको भिडभाड छोड्दै अघि बढ्न थाल्यो। म झ्यालपट्टि सिटमा बसेको थिएँ।
केही समयपछि मेरो छेउको सिटमा एक जना मध्यम उमेरका मानिस आएर बसे। उनको अनुहार घामले डढेको जस्तो थियो, हात खस्रो देखिन्थे— जस्तो धेरै मेहनत गर्ने मानिसको हुन्छ। उनी केही बेर चुपचाप बसे। म पनि बाहिरको पहाड हेर्दै बसिरहेको थिएँ।
केही समयपछि उनले सोधे, ‘भाइ, कहाँ जाने?’
‘धनगढी,’ मैले भनेँ।
उनी पनि त्यहीँ जाने रहेछन्।
बस घुमाउरो पहाडी बाटो हुँदै अघि बढ्दै थियो। केही बेरपछि हामीबिच कुरा सुरु भयो। उनले बिस्तारै आफ्नो जीवनको कथा खोल्न थाले। त्यो कथा सामान्य थिएन।
उनले भने, ‘म पहिले गाउँमै थिएँ। त्यो बेला देशमा युद्ध चलिरहेको थियो। माओवादी आन्दोलनको समय थियो। गाउँका धेरै युवाहरू जस्तै म पनि त्यसमा तानिएँ।’
उनको आवाजमा कुनै घमन्ड थिएन, केवल सम्झनाको भारीपन थियो।
उनले सुनाए— कसरी राति–राति जंगलमा बस्नुपर्थ्यो, कसरी डर र अनिश्चितताबिच दिन बित्थ्यो। कहिलेकाहीँ गोली चलेको आवाज, कहिलेकाहीँ साथीहरू छुट्टिएको पीडा। त्यो समय उनीहरूको लागि जीवन र मृत्युबिचको दूरी निकै सानो थियो।
‘त्यो बेला हामीलाई लाग्थ्यो, हामी देश बदल्न लडिरहेका छौँ,’ उनले भने, ‘तर युद्ध सकिएपछि जीवन कति गाह्रो हुन्छ भन्ने कसैले सोचेन।’
युद्ध सकियो। देशमा शान्ति आयो। तर उनको जीवनमा संघर्ष सकिएको थिएन।
गाउँ फर्किँदा काम थिएन, भविष्य स्पष्ट थिएन। घरपरिवारको जिम्मेवारी थियो। अन्ततः उनले विदेश जाने निर्णय गरे।
‘खाडी पुगेपछि थाहा भयो, युद्धभन्दा पनि गाह्रो अर्को युद्ध त त्यहाँ थियो,’ उनले हल्का मुस्कानसहित भने।
मरुभूमिको तातो घाम, दिनभरको कडा काम, परिवारबाट टाढा बस्नुपर्ने पीडा— यी सबै उनले भोगेका थिए। कहिलेकाहीँ उनीहरू एउटै कोठामा धेरै जना सुत्थे। घर सम्झेर राति निद्रा नलाग्ने दिन पनि धेरै थिए।
‘पैसा कमाउन गएका थियौँ तर कहिलेकाहीँ लाग्थ्यो— मानिसले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा राम्रो समय बेचिरहेको छ,’ उनले गहिरो स्वरमा भने।
बस बुटवलतिर पुग्दा साँझ परिसकेको थियो। बस होटेलमा रोकियो। हामी दुवै खाना खान झर्यौँ। खाना खाँदै गर्दा उनले आफ्नो परिवारको कुरा सुनाए— छोराछोरीको पढाइ, बुढा बाबुआमाको हेरचाह।
‘जिन्दगीमा धेरै गल्ती पनि भए, धेरै पीडा पनि आयो,’ उनले भने, ‘तर एउटा कुरा बुझेँ— मानिस जति गाह्रो अवस्थामा परे पनि बाँच्न छोड्दैन।’
रात गहिरिँदै गयो। बस फेरि अघि बढ्यो। धेरै यात्रुहरू निदाइसकेका थिए। झ्यालबाहिर अँध्यारो आकाश र टाढा–टाढा टल्किने बत्तीहरू देखिन्थे। त्यो शान्त समयमा उनले अन्तिम कुरा भने, जुन मेरो मनमा गहिरो बसेको छ।
‘भाइ, युद्धले मलाई धेरै कुरा सिकायो, खाडीले अझ धेरै सिकायो। तर सबैभन्दा ठुलो कुरा के भने— मानिसको जीवनमा संघर्ष कहिल्यै सकिँदैन। तर संघर्षबाटै मानिस बलियो बन्छ,’ उनले भने।
बिहानको उज्यालो हुँदै गर्दा बस तराईमा पुगेको थियो। खेतहरू फैलिएका थिए, आकाश खुला थियो।
उनले भने, ‘जीवन पनि यस्तै यात्रा हो भाइ। बाटो लामो हुन्छ, मान्छेहरू भेटिन्छन्, कोही बिचमै छुट्छन्, कोही अन्तिमसम्म साथ दिन्छन्। तर सबैले केही न केही सिकाएर जान्छन्।’
त्यो वाक्य सुन्दा मेरो मन निकै गहिरो भयो। साँच्चै, जीवनको यात्रामा भेटिने प्रत्येक मानिस कुनै न कुनै पाठ लिएर आउँछ।
बिहानको उज्यालो हुँदै गर्दा बस तराईको समथर भूमिमा पुगेको थियो। खेतहरू, गाउँहरू र खुला आकाश देखिन थाले। यात्रुहरू पनि बिस्तारै उठ्दै थिए। धनगढी अब धेरै टाढा थिएन।
धनगढी नजिकिँदै थियो। बस धनगढी बसपार्कमा पुगेर रोकियो। हामी दुवै ओर्लियौँ। उनले आफ्नो झोला काँधमा राखे र मुस्कुराउँदै भने, ‘ल भाइ, राम्रोसँग बस्नु।’
मैले पनि हात मिलाएँ। केही क्षणमै हामी दुवै अलग–अलग बाटो लाग्यौँ। तर त्यो बस यात्रामा भेटिएको अपरिचित मानिसको कथा भने मेरो मनमा अझै जीवित छ— युद्ध, विदेश र जीवनको संघर्षबाट बनेको एउटा मानिसको कथा।
त्यो दिन मैले बुझेँ— कहिलेकाहीँ जीवनका सबैभन्दा गहिरा पाठ हामीलाई किताबले होइन, बाटोमा भेटिने अपरिचित मानिसहरूले सिकाउँछन्।
उनले आफ्नो जीवनको कठिन समयबारे सुनाए—विदेशमा काम गर्दा भोगेका दुःख, परिवारबाट टाढा रहँदा आउने एक्लोपन, अनि फेरि घर फर्किने आशा। उनका शब्दहरू साधारण थिए, तर भावनाले भरिएका। त्यो बेला मैले महसुस गरेँ—हामी सबै आ–आफ्नै संघर्ष बोकेर हिँडिरहेका यात्री हौँ।
त्यो दिन मसँग कुनै नजिकको साथी थिएन, कुनै आफन्त थिएन। तर एउटा अपरिचित मानिससँगको केही घण्टाको यात्राले मलाई जीवनको एउटा ठुलो पाठ सिकायो—मानिसहरू कहिलेकाहीँ अपरिचित भएर पनि हृदयको धेरै नजिक पुग्छन्।
आज पनि जब म बस यात्रा गर्छु, म सधैँ सोच्छु—कुन सिटमा बसिरहेको मानिसको कथा कस्तो होला? सायद फेरि कुनै अपरिचितसँग भेट हुनेछ, जसले फेरि जीवनको अर्को अनपेक्षित पाठ सिकाउनेछ।किनकि जीवन आफैँ पनि एउटा लामो बस यात्रा जस्तै हो—जहाँ प्रत्येक यात्रु आफ्नै कथा बोकेर अघि बढिरहेको हुन्छ।
